Naslovna › Mala matura › Geografija
Klimatski činioci i računanje
Geografija za malu maturu
Jedinica 4: Atmosfera i klima
Podsetnik
Klimatski činioci određuju klimu nekog mesta: geografska širina, nadmorska visina, udaljenost od mora, morske struje, reljef i vetrovi.
Temperatura i visina: u troposferi temperatura opada za oko 0,6 °C na svakih 100 m visine.
Primer: ako je u podnožju 20 °C, na mestu 500 m višem je 20 − 5 · 0,6 = 20 − 3 = 17 °C.
- Srednja godišnja temperatura = zbir srednjih mesečnih temperatura : 12.
- Godišnja amplituda = srednja temperatura najtoplijeg meseca − srednja temperatura najhladnijeg meseca.
- Dnevna amplituda = najviša − najniža temperatura u toku dana.
Pazi na temperature ispod nule: 10 − (−3) = 10 + 3 = 13.
Klimadijagram prikazuje srednje mesečne temperature (linija) i padavine (stubići). Ukupne godišnje padavine su zbir padavina svih 12 meseci.
Probaj zadatak
Zadatak 1
Koji klimatski činilac je glavni razlog što je na ekvatoru toplije nego na polovima?
- nadmorska visina
- udaljenost od mora
- geografska širina
- morske struje
Prikaži rešenje
Tačan odgovor: C. geografska širina
Što je geografska širina manja, Sunčevi zraci padaju pod većim uglom i zagrevaju površinu jače. Na ekvatoru zraci padaju skoro pod pravim uglom, a na polovima koso i rasipaju se po većoj površini. Zbog toga postoje toplotni pojasevi: žarki (tropski), dva umerena i dva hladna (polarna).
Zadatak 2
Ako vlažni vetrovi duvaju sa mora na planinu koja se pruža duž obale, na njenoj strani okrenutoj moru padne više padavina nego na suprotnoj strani.
- Tačno
- Netačno
Prikaži rešenje
Tačan odgovor: Tačno
Tačno je. Vlažan vazduh se penje uz padinu okrenutu moru, hladi se, pa vodena para prelazi u oblake i kišu. Kada pređe planinu, vazduh je već izgubio veći deo vlage, pa je suprotna strana sušnija. Zato su padine Dinarskih planina okrenute Jadranskom moru veoma kišovite.