Naslovna › Mala matura › Geografija
Orijentacija i vrste karata
Geografija za malu maturu
Jedinica 1: Zemlja u vasioni i karta
Podsetnik
Strane sveta: glavne su sever (S), jug (J), istok (I) i zapad (Z), a sporedne su između njih: severoistok (SI), jugoistok (JI), jugozapad (JZ) i severozapad (SZ). Na karti je sever gore, jug dole, istok desno, a zapad levo.
Orijentacija u prirodi:
- kompas: obojeni kraj magnetne igle uvek pokazuje sever;
- Sunce: izlazi na istoku, zalazi na zapadu, a u podne je kod nas na jugu;
- noću se sever određuje po zvezdi koja je skoro tačno iznad Severnog pola.
Globus je umanjeni model Zemlje, a karta je umanjen prikaz Zemljine površine ili njenog dela u ravni.
Elementi karte su naslov, legenda, razmer i okvir.
Uslovni znaci su linijski (reka, put), površinski (šuma, jezero) i vanrazmerni ili tačkasti (izvor, bunar).
Vrste karata po sadržaju: opštegeografske prikazuju više elemenata zajedno (reljef, vode, naselja, puteve), a tematske samo jednu pojavu. Po razmeru postoje karte krupnog, srednjeg i sitnog razmera.
Probaj zadatak
Zadatak 1
Po kojoj zvezdi se noću, bez kompasa, najlakše određuju strane sveta? Upiši naziv zvezde.
Upiši naziv zvezde u nominativu
Prikaži rešenje
Tačan odgovor: Severnjača
Severnjača se nalazi skoro tačno iznad Severnog pola, pa je iz Srbije uvek vidimo na severnoj strani neba; kad se okrenemo ka njoj, gledamo ka severu. Ona je krajnja zvezda sazvežđa Mali medved (Mala kola). Pronalazi se tako što se linija kroz dve zadnje zvezde Velikih kola (sazvežđe Veliki medved) produži oko pet puta.
Zadatak 2
Mahovina na stablima i stenama obično je gušća na južnoj strani, koja je okrenuta Suncu.
- Tačno
- Netačno
Prikaži rešenje
Tačan odgovor: Netačno
Mahovina voli vlagu i hlad, pa je obično gušća na severnoj strani stabla ili stene, koju Sunce manje greje. To je samo pomoćni prirodni znak; pouzdaniji su kompas, Sunce i Severnjača.