Naslovna › Mala matura › Geografija
Privreda i životna sredina
Geografija za malu maturu
Jedinica 6: Naselja, privreda i Evropa
Podsetnik
Sektori privrede:
- primarni: dobijanje proizvoda direktno iz prirode;
- sekundarni: prerada sirovina u nove proizvode (industrija) i građevinarstvo;
- tercijarni: usluge, npr. bankarstvo i ugostiteljstvo;
- kvartarni: delatnosti zasnovane na znanju i informacijama.
Grane poljoprivrede su ratarstvo, stočarstvo, voćarstvo, vinogradarstvo i povrtarstvo.
Sirovine su materijali iz prirode koje industrija prerađuje. Primer: tekstilna industrija prerađuje pamuk i vunu.
Izvori energije:
- obnovljivi se u prirodi stalno obnavljaju i ne mogu se potrošiti;
- neobnovljivi postoje u ograničenim količinama i jednom se potroše.
Razvijene zemlje i zemlje u razvoju razlikuju se po bogatstvu, životnom standardu i po tome u kojim sektorima privrede radi najviše ljudi.
Globalni problemi: zagađenje vazduha, vode i zemljišta, pojačavanje efekta staklene bašte, oštećenje ozonskog omotača i krčenje šuma. Zaštita životne sredine traži štednju energije i sirovina, prečišćavanje otpadnih voda i reciklažu.
Probaj zadatak
Zadatak 1
Koja od navedenih elektrana proizvodi struju iz obnovljivog izvora energije?
- termoelektrana na ugalj
- nuklearna elektrana
- termoelektrana na prirodni gas
- hidroelektrana
Prikaži rešenje
Tačan odgovor: D. hidroelektrana
Hidroelektrana koristi energiju tekuće vode, koja se stalno obnavlja kruženjem vode u prirodi. Termoelektrane troše ugalj ili gas, nuklearne elektrane uranijum, a zalihe tih goriva su ograničene. Najveća hidroelektrana u Srbiji je Đerdap na Dunavu.
Zadatak 2
Porodica Kovačević u Bačkoj na svojim njivama gaji pšenicu, kukuruz i šećernu repu.
Kojoj grani poljoprivrede pripada ova proizvodnja?
- stočarstvu
- ratarstvu
- voćarstvu
- vinogradarstvu
Prikaži rešenje
Tačan odgovor: B. ratarstvu
Ratarstvo je gajenje biljaka na njivama: žitarica (pšenica, kukuruz) i industrijskog bilja (šećerna repa, suncokret). Stočarstvo je gajenje domaćih životinja. Vojvodina je najveća ratarska oblast Srbije zahvaljujući ravnom terenu i plodnoj crnici.