Naslovna › Mala matura › Geografija
Spoljašnje sile
Geografija za malu maturu
Jedinica 3: Litosfera i reljef
Podsetnik
Spoljašnje sile su tekuća voda, led, vetar, morski talasi, promene temperature i živa bića. One razaraju i odnose stene (erozija), a odneti materijal talože na drugom mestu (akumulacija).
Raspadanje stena:
- mehaničko (fizičko): stena se drobi, a sastav joj se ne menja;
- hemijsko: menja se sastav stene;
- biološko: izazivaju ga živa bića.
Po sili koja ih stvara, oblici reljefa su:
- rečni: stvara ih tekuća voda; brza voda više useca, a spora više taloži;
- kraški: nastaju na krečnjaku, koji voda rastvara, i to na površini i u podzemlju (pećine, jame);
- glacijalni: stvaraju ih lednici;
- eolski: stvara ih vetar;
- abrazioni: stvaraju ih morski talasi.
Probaj zadatak
Zadatak 1
U pećinama stalaktiti vise sa tavanice, a stalagmiti rastu sa poda naviše.
- Tačno
- Netačno
Prikaži rešenje
Tačan odgovor: Tačno
Tačno je. Voda koja kaplje sa tavanice taloži kalcit, pa stalaktiti rastu nadole, a od kapi koje padnu na pod rastu stalagmiti naviše. Kada se spoje, nastaje pećinski stub; takvog pećinskog nakita ima, na primer, u Resavskoj pećini.
Zadatak 2
Kako se naziva velika krivina koju reka pravi kada sporo teče kroz ravnicu?
Upiši pojam u nominativu jednine
Prikaži rešenje
Tačan odgovor: meandar
Meandri su velike krivine reke u ravnici, gde reka sporo teče. Reka odnosi materijal sa spoljašnje strane krivine, a taloži ga na unutrašnjoj, pa krivine postaju sve veće. Naziv potiče od reke Meandar u Maloj Aziji, poznate po krivudavom toku.